Energetska tranzicija, kao ključni stub savremenog održivog razvoja u Republici Srbiji, tokom poslednje decenije evoluirala je iz strateških dokumenata u konkretne mere koje direktno utiču na svakodnevni život građana. Opština Vrnjačka Banja, prepoznata kao vodeća turistička destinacija sa izraženom ekološkom svešću, aktivno se pozicionirala u nacionalnom programu „Čista energija i energetska efikasnost za građane u Republici Srbiji“.

Ovaj program, koji se realizuje u saradnji sa Ministarstvom rudarstva i energetike i Svetskom bankom, fokusiran je na sistemsko smanjenje potrošnje energije u domaćinstvima, redukciju emisije gasova sa efektom staklene bašte, unapređenje komfora stanovanja i suzbijanje energetskog siromaštva.

Između plana i realnosti: Lekcije iz 2025. godine

Period s kraja 2025. i početka 2026. godine predstavlja kritičnu tačku za evaluaciju uspešnosti ovih politika na lokalnom nivou. Javni poziv za sufinansiranje energetske sanacije kuća i stanova, raspisan krajem novembra 2025. godine, postao je studija slučaja koja je ilustrovala raskorak između administrativnih okvira i realne potražnje. Konkurs, prvobitno planiran da traje do januara 2026, zatvoren je prevremeno zbog brzog iscrpljenja budžetskih sredstava, što je izazvalo snažne reakcije javnosti i lokalne administracije.

Specifičnost Vrnjačke Banje leži u njenoj dvostrukoj prirodi:

Kao urbanu celinu karakteriše je veliki broj individualnih objekata građenih pre uvođenja strogih energetskih standarda.

Status banjskog mesta nameće visoke standarde kvaliteta vazduha, što je direktno povezano sa načinom grejanja.

Prelazak sa fosilnih goriva na efikasnije izvore i bolja izolacija nisu samo ekonomsko pitanje, već ključ za očuvanje turističkog potencijala i zdrave životne sredine. Izuzetan odziv građana 2025. godine potvrdio je rastuću svest o potrebi za modernizacijom, ali se taj entuzijazam sudario sa ograničenim finansijskim i administrativnim kapacitetima.

Rešenja za 2026: Pametnije upravljanje umesto „stampeda“

Događaji s kraja 2025. godine pokazali su da Opština poseduje „institucionalni refleks“ – hitna intervencija od 2,5 miliona dinara i pravovremeno usvajanje budžeta za 2026. godinu potvrđuju spremnost na rešavanje problema. Ipak, glavni izazov ostaje pomirenje eksponencijalnog rasta potreba građana sa linearnim rastom budžeta.

Na osnovu analize, u svetlu budžeta za 2026. godinu, donosiocima odluka se predlaže uvođenje bodovnih lista koje bi vrednovale:

K-faktor (koeficijent prolaza toplote): Prioritet objektima sa najlošijim karakteristikama.

Vrstu energenta: Prioritet zameni uglja i mazuta.

Socijalni status: Dodatni bodovi za ugrožene kategorije i višečlana domaćinstva.

Umesto periodičnih poziva koji stvaraju nepotreban pritisak, predlaže se formiranje stalnog Fonda za energetsku efikasnost opštine Vrnjačka Banja. To bi omogućilo:

Prijave tokom cele godine.

Kvartalnu obradu podataka.

Automatsko prenošenje prijava u naredni krug bez ponovnog podnošenja dokumentacije.

Ovakav pristup eliminisao bi potrebu za „stampedom“ prvog dana, jer bi kvalitet prijave, a ne brzina, određivao ishod. Takođe, planirani budžet za 2026. godinu trebalo bi usmeriti na digitalizaciju (lokalni softver za praćenje prijava) i angažovanje dodatnog osoblja za tehničku pomoć.

Zaključak

Umesto jednodnevnih „Info dana“, potrebna je kontinuirana kampanja koja jasno komunicira da će sredstava biti i u narednim ciklusima. Ako implementira naučene lekcije – pre svega u domenu digitalizacije i pravednijeg rangiranja – Vrnjačka Banja može postati nacionalni model uspešne energetske tranzicije. U suprotnom, rizikuje se da se entuzijazam građana pretvori u apatiju.